news-details
Stav

Grad u događaju

U rubrici Stav objavljujemo kolumnu “Grad u događaju” prof. mr Neđeljka Necka Đurovića o Svetom Trojstvu naše civilizacije-ljudima, gradovima i događajima. Autor je prosvjetni radnik i građanski aktivista iz Bara. .............................................................................................................................................................

Najznačajniji događaji dešavaju se u gradovima i oni mijenjaju načine života u njima. Od čovjeka počinje i ka njemu je usmjeren svaki događaj. Kod određenih znalaca društvenih nauka imate iznošenje tvrdnje da ne postoje veliki ljudi, već veliki događaji i ljudi u njima. Neki će reći da je slično i u odnosu gradova sa događajima … Možda je interesantnije pitanje – Da li je bolje da grad stvori događaj ili da događaj dođe pred njegova vrata?

Ovo naše urbano sjedište, koje je treće po redu u milenijumskom postojanju i koje je dva puta preseljavano tokom XX vijeka, nema gradskih vrata. I pojavno i figurativno. 

Danas su događaji učestaliji, i ne nastaju i ne dešavaju se samo u jednom gradu. Događaji već i u samom nastanku prevazilaze granice svojih matičnih stjecišta. I događaji od grada do grada već odavno ne idu pješice ili konjskim kasom, brzim automobilom ili supersoničnim vozom. Oni čak više i ne lete! Oni su u rukama ljudi i njihova pojava za tren ide sa jednog kraja svijeta na drugi.

Ipak, ostalo je nešto iskonsko, neki vječiti princip po kojem se utiče na živote ljudi, nastanak događaja i mijenje lica gradova.

Strah je naš stalni pratilac! Smrt je jedino izvjesna. Zajedno predstavljaju kombinaciju protiv koje se, ako nam sreća, vrijeme i razum dozvole, periodično izbavljamo kroz kratkotrajne predahe u našim životima. Prate nas u stopu i često na životnoj pozornici nastupaju pod imenom – bolest! Ako je ta bolest široko raspostranjeni događaj, onda i ljudi i gradovi nakon nje nijesu više isti.

Današnjicu i sve što je izazavala pojava Covida-19, nekako, barem iz ove naše urbane perspektive najbolje je uspoređivati sa pošastima srednjovjekovne kuge. Možda je to uslovljeno morbidnim sličnostima ovih bolesti! Obije su azijskog porijekla, imaju simptomatičnu manifestaciju u upali pluća i, naravno, sve što su izazvale uticalo je da svijet više ne bude isti.

Našu prvu urbanu naseobinu, Stari grad, jednu od četri srednjovjekovne metropole na Jadranu, u nekoliko navrata pogađale su pandemije. “Crna smrt” bedeme grada na podrumijskom sjedlu pohodila je u više navrata u periodu od 1571. godine, neposredno nakon ustanovljenja vlasti Osmanlija, do zadnjeg zabilježenog slučaja 1832. godine.

U tim vremenima velelepne fortifikacije nijesu služile samo za odbranu od raznih zavojevača, već i od bolesti. Strah je znatno veći ako ne znate protiv koga se borite!

Ovakav strah i te kako zna probuditi ljudsku kreativnosti! Tako smo proteklih mjeseci u našim medijima mogli čuti da su naši susjedi, Dubrovčani 1377. godine bili inovatori institucije karantina i da su vjerovatno bili prva (grad) država koja je svoju tadašnju, primarnu i globalno poznatu, pomorsku trgovinu, koliko-toliko, nesmetano obavljala.

I srednjovjekovni žitelji našeg grada nijesu bili u zaplećku u borbi sa posljedicama opakih bolesti, tako da je u maju 1838. godine izgrađen lazaret u našoj trgovačkoj luci i da je to je bio tek drugi izgrađeni lazaret Otomanske imeprije, odmah nakon onog u Carigradu iz 1837. godine. I na ulazu u staru, gradsku tvrđavu za karavane iz dalekih zemalja, u kojima je bilo i natovarenih kamila, nalazio se karantin.